صنعتی که زمانی بیشتر تحت کنترل شرکتهای نفتی سنتی بود، اکنون به میدان رقابت صندوقهای سرمایهگذاری، هلدینگهای بینالمللی و شرکتهای تخصصی تبدیل شده است. بازیگرانی که هرکدام به دنبال سهمی از بازاری هستند که ارزش آن با رشد خودروهای برقی، توسعه صنایع سنگین و افزایش تقاضای جهانی برای روانکارهای پیشرفته، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
در چنین فضایی، هر حرکت بزرگ در سطح مالکیت یا سرمایهگذاری، میتواند پیامدهایی فراتر از یک معامله ساده داشته باشد. تغییر ساختار سهامداری یک برند شناختهشده، نه تنها مسیر توسعه محصولات آن را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه میتواند رقابت میان تولیدکنندگان، دسترسی به فناوریهای نو و حتی سیاستهای قیمتگذاری را نیز دگرگون کند. به همین دلیل، نهادهای نظارتی در اروپا و آمریکا با حساسیت بیشتری این تحولات را دنبال میکنند و هر تصمیمی در این سطح، بازتاب گستردهای در زنجیره تأمین جهانی دارد.
در هفتههای اخیر، یکی از این تحولات مهم در مرکز توجه قرار گرفته. تحولی که به یکی از شناختهشدهترین نامهای صنعت روانکار مربوط میشود و میتواند مسیر آینده آن را در بازارهای کلیدی تغییر دهد. این اتفاق در زمانی رخ میدهد که بسیاری از شرکتهای بزرگ در حال بازنگری استراتژیهای خود هستند (از سرمایهگذاری در فناوریهای کممصرف گرفته تا گسترش حضور در بازارهای نوظهور) و هر حرکت تازه میتواند رقابت را وارد مرحلهای جدید کند.
در کنار این روندها، فشارهای زیستمحیطی و استانداردهای سختگیرانهتر نیز باعث شدهاند شرکتها به دنبال منابع مالی قدرتمندتر و ساختارهای مالکیتی منعطفتر باشند. همین موضوع باعث شده ورود سرمایهگذاران بزرگ به صنعت روانکار، نه تنها یک معامله اقتصادی، بلکه بخشی از بازآرایی گستردهتر بازار جهانی تلقی شود. اکنون، با تصمیم تازهای که در اروپا چراغ سبز گرفته، نگاهها دوباره به سمت یکی از برندهای باسابقه این صنعت برگشته است. تصمیمی که میتواند فصل تازهای در مسیر توسعه، سرمایهگذاری و رقابت در بازار روانکارها رقم بزند.
کمیسیون اروپا اعلام کرده که بدون هیچ شرط و محدودیتی با واگذاری سهام کنترلی Castrol به شرکت سرمایهگذاری Stonepeak Partners LP موافقت کرده است. تصمیمی که یکی از مهمترین موانع نظارتی برای فروش بخش روانکارهای BP را برطرف میکند. این تأییدیه در چارچوب رویه سادهشده ادغامها صادر شده و نشان میدهد نهاد ناظر اروپایی این معامله را فاقد هرگونه نگرانی رقابتی دانسته است.
طبق اطلاعات منتشرشده در Competition Case Register، این پرونده با عنوان M.12404 STONEPEAK / CASTROL ثبت شده و کمیسیون در تاریخ ۱۵ ژوئن آن را تصویب کرده است. استفاده از رویه سادهشده به این معناست که معامله از نظر رقابتی کمریسک ارزیابی شده و بنابراین هیچگونه تعهد رفتاری یا الزام به واگذاری دارایی از سوی Castrol در نظر گرفته نشده است. در زمان انتشار خبر، متن کامل تصمیم کمیسیون هنوز منتشر نشده بود.
نبود هرگونه شرط یا الزام از سوی کمیسیون اروپا نشان میدهد که همپوشانی تجاری میان دو طرف بسیار محدود است. چرا که Stonepeak یک شرکت سرمایهگذاری متمرکز بر زیرساختهاست و نه تولیدکننده روانکار. به همین دلیل، این معامله هیچ نگرانی رقابتی در سطح افقی ایجاد نکرده و نیازی به واگذاری برند، کارخانه یا موقعیتهای بازاری از سوی Castrol وجود نداشته است.
طبق توافقی که در دسامبر ۲۰۲۵ اعلام شد، شرکت سرمایهگذاری مستقر در نیویورک یعنی Stonepeak قرار است ۶۵ درصد سهام کنترلی Castrol را خریداری کند. معاملهای که ارزش بنگاه را حدود ۱۰.۱ میلیارد دلار برآورد میکند. در این ساختار جدید، BP سهم ۳۵ درصدی خود را از طریق یک جوینتونچر تازهتأسیس حفظ خواهد کرد و Canada Pension Plan Investment Board (CPP Investments) نیز تا ۱.۰۵ میلیارد دلار برای کسب یک سهم غیرمستقیم در این مجموعه سرمایهگذاری میکند.
BP انتظار دارد حدود ۶ میلیارد دلار درآمد خالص از این واگذاری به دست آورد و اعلام کرده که این مبلغ را برای کاهش بدهی خالص خود اختصاص خواهد داد. تأییدیه کمیسیون اروپا پس از آن صادر شد که نهاد ضدانحصار چین (SAMR) نیز این معامله را بدون هیچ شرطی پذیرفته بود. با این حال، دو بررسی دیگر در منطقه آسیا–اقیانوسیه همچنان در جریان است. این واگذاری در حال ارزیابی توسط Australian Competition and Consumer Commission (ACCC) قرار دارد و همچنین به Competition Commission of India (CCI) ارائه شده است. تکمیل نهایی معامله منوط به دریافت این مجوزهای باقیمانده است و طبق برنامه، انتظار میرود فرآیند تا پایان سال ۲۰۲۶ نهایی شود.
Castrol یکی از بزرگترین تأمینکنندگان روانکار در جهان به شمار میرود و به طیف گستردهای از مشتریان (از خودروهای سواری گرفته تا بخشهای تجاری و صنعتی) خدماترسانی میکند. این شرکت انواع روغنموتور، سیالات صنعتی و گریسها را تولید و عرضه میکند و شبکه تولیدی آن شامل حدود ۲۰ کارخانه بلندینگ و بیش از ۱۰۰ تأسیسات طرفسوم در ۱۵۰ کشور است. گسترهای که Castrol را به یکی از بازیگران کلیدی زنجیره جهانی روانکار تبدیل کرده است.
BP که پیش از توافق نهایی برای فروش، یک بازنگری استراتژیک درباره Castrol انجام داده بود، اعلام کرده است این واگذاری به شرکت اجازه میدهد ارزشسازی برای سهامداران را محقق کند. در حالی که از طریق سهم اقلیت خود همچنان در معرض فعالیتهای بخش روانکار باقی میماند. این فروش بخشی از یک برنامه واگذاری گستردهتر است که هدف آن دستیابی به ۲۰ میلیارد دلار تا پایان سال ۲۰۲۷ عنوان شده. برنامهای که با هدف کاهش بدهی خالص گروه دنبال میشود.
